Ιατρείο Αθήνας: 210 7222942
Ιατρείο Τρίπολης: 2710 223202
Χειρουργός Ουρολόγος Αθήνα Ιωάννης Σ. Μπουζαλάς, Καρκίνος ανώτερης αποχετευτικής οδού

Καρκίνος ανώτερης αποχετευτικής οδού. Όγκοι νεφρικής πυέλου, καλύκων και ουρητήρα.Upper Tract Urothelial Cancer (UTUC)

Καρκίνος ανώτερης αποχετευτικής οδού


Ο καρκίνος της ανώτερης αποχετευτικής οδού (νεφρική πύελος, κάλυκες, ουρητήρας) είναι σχετικά σπάνιος σε σύγκριση με τον καρκίνο της ουροδόχου κύστης και στο 50% των περιπτώσεων διαπιστώνεται στα πλαίσια διερεύνησης αιματουρίας.

Στατιστικά στοιχεία της νόσου
5-10% των ουροθηλιακών καρκίνων
Το 95% των όγκων της νεφρικής πυέλου, των καλύκων και του ουρητήρα είναι από μεταβατικό επιθήλιο 
60% των περιπτώσεων είναι διηθητικοί κατά την διάγνωση. 
Άνδρες : Γυναίκες   3:1
Εμφανίζονται συνήθως στην 7η με 8η δεκαετία της ζωής 
Μέση ηλικία διάγνωσης: 65 έτη
Οι όγκοι του πυελοκαλυκικού συστήματος είναι περίπου διπλάσιοι σε συχνότητα σε σχέση με όγκους του ουρητήρα 
Στο 17% των περιπτώσεων συνυπάρχει και καρκίνος της κύστης
22-47% πιθανότητα υποτροπής του καρκίνου της ανώτερης αποχετευτικής οδού στην ουροδόχο κύστη 


Αίτια - Προδιαθεσικοί παράγοντες 
Τα αίτια για την ανάπτυξη καρκίνου της ανώτερης αποχετευτικής οδού δεν είναι πλήρως γνωστά. 

Ο μακροχρόνιος ερεθισμός των νεφρών από επιβλαβείς ουσίες που αποβάλλονται με τα ούρα ενδέχεται να αποτελεί έναν αιτιολογικό παράγοντα. Αυτός ο ερεθισμός μπορεί να προκληθεί από:
Κάπνισμα: ο πιο σημαντικός παράγοντας κινδύνου (αυξάνει την πιθανότητα εκδήλωσης της νόσου 2,5–7 φορές).
Επαγγελματική έκθεση σε χημικά: Εργαζόμενοι σε χώρους επεξεργασίας χημικών, ελαστικών, βαφών, υφασμάτων διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο. Ο μέσος χρόνος έκθεσης που χρειάζεται είναι γύρω στα 7 χρόνια, με μια λανθάνουσα περίοδο 20 ετών από τη διακοπή της έκθεσης.
Διάμεση νεφροπάθεια οφειλόμενη σε αναλγητικά (φαινακετίνη) 
Κατανάλωση καφέ (περισσότερες από 7 κούπες/24ωρο)

Άλλοι παράγοντες κινδύνου είναι :
  • ακτινοβολία στην περιοχή
  • χρόνια λοίμωξη  
  • χημειοθεραπεία με κυκλοφωσφαμίδη.

Συμπτώματα  
Αιματουρία : μακροσκοπική ή μικροσκοπική αποτελεί το κυρίαρχο σύμπτωμα της νόσου (75%) και είναι συνήθως ανώδυνη.
Οσφυϊκός πόνος (20-40%)
Ψηλαφητή κοιλιακή μάζα (10-20%)
Δυσουρικά ενοχλήματα (6%)
Απώλεια βάρους, ανορεξία και οστικά άλγη σε λιγοστές περιπτώσεις

Διάγνωση
Κυτταρολογική ούρων 
Αξονική πυελογραφία 
Κυστεοσκόπηση – ανιούσα πυελογραφία
Ουρητηροπυελοσκόπηση με λήψη βιοψιών 

Video: Ουρητηροσκόπηση σε ασθενή με ανώδυνη μακροσκοπική αιματουρία και έλλειμμα σκιαγράφησης στην αξονική πυελογραφία.

Η κυτταρολογική ούρων αποτελεί βασικό κομμάτι του διαγνωστικού ελέγχου 
Κυστεοσκόπηση πραγματοποιείται για να αποκλειστεί συνυπάρχων όγκος κύστης 
Αξονική τομογραφία πρέπει να γίνεται στα πλαίσια του διαγνωστικού ελέγχου 
H διαγνωστική ουρητηροσκόπηση και λήψη βιοψιών πραγματοποιείται σε περιπτώσεις όπου οι πληροφορίες που θα προκύψουν επηρεάζουν την επιλογή θεραπευτικής στρατηγικής

Σταδιοποίηση
Τx
Πρωτοπαθής όγκος δεν μπορεί να αξιολογηθεί 
Τ0 Χωρίς εμφάνιση πρωτοπαθούς όγκου 
Τa Μη διηθητικό θηλωματώδες καρκίνωμα 
Τis Καρκίνωμα in situ 
T1 Όγκος διηθεί τον υποκείμενο συνδετικό ιστό 
Τ2 Όγκος διηθεί το μυικό τοίχωμα 
Τ3 (Νεφρική Πύελος) όγκος διηθεί το περιπυελικό λίπος ή το νεφρικό παρέγχυμα 
      (Ουρητήρας) όγκος διηθεί το περιουρητηρικό λίπος 
Τ4 Όγκος διηθεί παρακείμενα όργανα ή διαμέσω του νεφρού το περινεφρικό λίπος 

Θεραπεία
Η θεραπεία εκλογής για τους όγκους της ανώτερης αποχετευτικής οδού είναι η ριζική νεφροουρητηρεκτομή, δηλαδή η αφαίρεση του νεφρού, του ουρητήρα και ενός τμήματος της ουροδόχου κύστης που περιέχει το τελικό άκρο του ουρητήρα. 

Σε ειδικές περιπτώσεις (πολύ μικροί όγκοι, μονήρεις, με καλή διαφοροποίηση), αντί της ριζικής θεραπείας μπορεί να επιλεγεί μια πιο συντηρητική αντιμετώπιση. Η ενδοσκοπική αντιμετώπιση είτε με ανιούσα προσέγγιση δια του ουρητήρα, είτε με κατιούσα προσέγγιση, δια του νεφρού, περιλαμβάνει την εκτομή του όγκου με laser και ταυτόχρονη διατήρηση του νεφρού και του ουρητήρα. Εφόσον επιλεγεί αυτή η μέθοδος, είναι απαραίτητη η στενή μετεγχειρητική παρακολούθηση του ασθενούς για αποφυγή πιθανής υποτροπής.

VideoΔιουρηθρική εκτομή όγκου ουρητήρα

Ταξινόμηση Κινδύνου 
Είναι απαραίτητο να γίνει ταξινόμηση ανάλογα με τον κίνδυνο των ασθενών, ώστε να εντοπιστούν οι ασθενείς εκείνοι που είναι ιδανικοί για χειρουργική διατήρησης του νεφρού. 

Χαμηλού Κινδύνου (απαραίτητη η παρουσία όλων των παραγόντων) 
• Μονήρης βλάβη 
• Μέγεθος όγκου < 1 εκατοστό 
• Low grade κυτταρολογική 
• Low grade βιοψία 
• Χωρίς διήθηση στην αξονική ουρογραφία 
Υψηλού Κινδύνου (παρουσία έστω και ενός παράγοντα) 
• Υδρονέφρωση 
• Μέγεθος όγκου > 1 εκατοστό 
• High Grade κυτταρολογική 
• High Grade βιοψία 
• Πολυεστιακή νόσος 

Η χειρουργική διατήρησης νεφρού σε χαμηλού κινδύνου UTUC αφορά σε τεχνικές διατήρησης ανώτερου ουροποιητικού. Έχει θέση σε ασθενείς με νεφρική ανεπάρκεια, καθώς και σε ασθενείς με μονήρη νεφρό. Επίσης μπορεί να συζητηθεί σε ασθενείς χαμηλού κινδύνου με λειτουργικό αντίπλευρο νεφρό.

Ποσοστά 5ετούς επιβίωσης μετά από ριζική νεφροουρητηρεκτομή
(ανάλογα με το παθολογοανατομικό στάδιο του όγκου)

Tis  82-100%
Ta   93-100%
T1   91-95%
T2   70-75%
T3   40-54%
T4   12-14%